Leki przeciwpsychotyczne na receptę
Neuroleptyki I i II generacji, ich działanie, różnice między pokoleniami, objawy niepożądane oraz badania, których wymagają. Wszystkie preparaty zarejestrowane w Polsce wydaje się na receptę.
Jak działają neuroleptyki
Podstawowy mechanizm to blokowanie receptorów dopaminowych D2 w szlaku mezolimbicznym, co wycisza urojenia i omamy. Leki II generacji dodatkowo wpływają na receptory serotoninowe, przez co słabiej wywołują objawy pozapiramidowe, czyli sztywność mięśni, drżenia i niepokój ruchowy. Efekt uspokajający pojawia się w ciągu godzin, natomiast wycofywanie się objawów wytwórczych zajmuje od kilku dni do kilku tygodni.
Część neuroleptyków II generacji ma zarejestrowane wskazania wykraczające poza psychozy. Kwetiapina i olanzapina bywają stosowane w chorobie afektywnej dwubiegunowej, a arypiprazol w zapobieganiu nawrotom manii. Więcej o tym zastosowaniu piszemy na stronie stabilizatory nastroju.
Podział na generacje
| Generacja | Substancje dostępne w Polsce | Czym się wyróżnia |
|---|---|---|
| I generacja, klasyczne | haloperydol, perazyna, promazyna, sulpiryd, chlorprotyksen, lewomepromazyna, zuklopentyksol | mocne działanie przeciwwytwórcze, wyraźniejsze ryzyko objawów pozapiramidowych i późnych dyskinez |
| II generacja, atypowe | olanzapina, kwetiapina, arypiprazol, rysperydon, amisulpryd, ziprazydon, lurazydon, klozapina | rzadsze objawy pozapiramidowe, częstszy wpływ na masę ciała, glukozę i lipidy |
Moce i postacie wymienionych substancji podajemy za Rejestrem Produktów Leczniczych. Dobór leku należy do lekarza.
Na co stosuje się leki przeciwpsychotyczne
- Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne. Leczenie epizodu oraz zapobieganie nawrotom, zwykle wieloletnie.
- Epizod maniakalny i choroba afektywna dwubiegunowa. Olanzapina, kwetiapina i arypiprazol mają w tym zakresie zarejestrowane wskazania.
- Ciężkie pobudzenie i agresja. Częściej w warunkach szpitalnych, w postaciach do wstrzykiwań.
- Depresja lekooporna. Niektóre neuroleptyki II generacji dokłada się do leku przeciwdepresyjnego jako wzmocnienie.
Objawy niepożądane i badania kontrolne
Profil działań niepożądanych różni się między substancjami i to on często decyduje o wyborze leku.
- Metaboliczne. Przyrost masy ciała, wzrost stężenia glukozy i lipidów. Najsilniej wyrażone przy olanzapinie, słabiej przy arypiprazolu.
- Pozapiramidowe. Sztywność, drżenie, akatyzja, czyli przymus ruchu. Częstsze przy lekach I generacji i przy rysperydonie w wyższych dawkach.
- Sedacja i spadki ciśnienia. Typowe na początku leczenia, zwłaszcza przy kwetiapinie i lewomepromazynie.
- Hiperprolaktynemia. Zaburzenia miesiączkowania, mlekotok, spadek libido. Częściej przy amisulprydzie i rysperydonie.
- Zmiany w morfologii przy klozapinie. Ryzyko agranulocytozy wymusza regularne badania krwi i wyklucza prowadzenie tego leczenia zdalnie.
Standardem opieki jest okresowa kontrola masy ciała, ciśnienia, glukozy, lipidów i EKG. Jeśli od dawna nie miałeś tych badań, lekarz może uzależnić dalsze leczenie od ich wykonania.
Nie odstawiaj neuroleptyku samodzielnie. Nagłe przerwanie grozi nawrotem objawów psychotycznych, a przy niektórych lekach także objawami odstawiennymi w postaci nudności, bezsenności i niepokoju. Zmniejszanie dawki planuje lekarz.
Czy neuroleptyk można dostać po konsultacji online
Przy kontynuacji leczenia zwykle tak. Lekarz sprawdza w Internetowym Koncie Pacjenta, jaki lek i w jakiej dawce był wystawiany wcześniej, i na tej podstawie ocenia wniosek. Rozpoczynanie leczenia przeciwpsychotycznego zdalnie jest rzadkie, bo wymaga postawienia rozpoznania i obserwacji. Klozapina i preparaty w postaci iniekcji o przedłużonym uwalnianiu wymagają opieki stacjonarnej.
Potrzebujesz kontynuacji leczenia neuroleptykiem
Wypełnij wywiad medyczny. Psychiatra oceni wniosek po sprawdzeniu historii leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta. Konsultacja kosztuje 250 zł, kontynuacja leczenia 199 zł.
Zamów konsultacjęNajczęstsze pytania
Czy leki przeciwpsychotyczne są tylko na receptę?
Tak. Wszystkie neuroleptyki zarejestrowane w Polsce mają w Rejestrze Produktów Leczniczych kategorię dostępności na receptę. Nie ma preparatu z tej grupy dostępnego bez recepty.
Czym różnią się neuroleptyki I i II generacji?
Leki I generacji silniej blokują receptory dopaminowe, przez co częściej powodują objawy pozapiramidowe, czyli sztywność, drżenia i niepokój ruchowy. Leki II generacji rzadziej wywołują te objawy, ale częściej wpływają na masę ciała, glukozę i lipidy.
Jak długo trzeba przyjmować lek przeciwpsychotyczny?
Po pierwszym epizodzie psychotycznym leczenie prowadzi się zwykle przez co najmniej rok, a przy nawrotach dłużej, często wiele lat. Czas leczenia ustala lekarz na podstawie przebiegu choroby.
Czy neuroleptyki powodują przyrost masy ciała?
Część tak. Największy wpływ ma olanzapina, umiarkowany kwetiapina, najmniejszy arypiprazol i ziprazydon. Z tego powodu w trakcie leczenia kontroluje się masę ciała, glukozę i lipidy.
Czy można prowadzić samochód, biorąc neuroleptyk?
Zależy od leku, dawki i reakcji organizmu. Wiele neuroleptyków działa sedatywnie, zwłaszcza na początku leczenia i po zwiększeniu dawki. Decyzję o prowadzeniu pojazdów omów z lekarzem prowadzącym.
- Charakterystyki Produktów Leczniczych, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL)
- pacjent.gov.pl, e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał informacyjny, nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie lub przerwaniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny. W kryzysie psychicznym zadzwoń pod numer 116 123 lub 112.