Czy leki psychiatryczne uzależniają
Obawa przed uzależnieniem jest jednym z najczęstszych powodów, dla których pacjenci nie sięgają po leczenie albo odstawiają lek na własną rękę. Problem w tym, że miesza się dwa różne zjawiska.
Uzależnienie a objawy odstawienne
Uzależnienie to zespół zjawisk, w którym pojawia się silna potrzeba przyjmowania substancji, utrata kontroli nad ilością, tolerancja wymuszająca coraz większe dawki i porzucanie innych aktywności na rzecz zdobywania leku. Objawy odstawienne to reakcja organizmu na nagłe zniknięcie substancji, do której się przystosował. Można mieć objawy odstawienne bez cienia uzależnienia i tak jest z większością leków psychiatrycznych.
Analogia bierze się z codzienności. Po nagłym odstawieniu leku obniżającego ciśnienie ciśnienie potrafi skoczyć, ale nikt nie mówi, że pacjent był uzależniony od leku na nadciśnienie. W psychiatrii to samo zjawisko wywołuje panikę, bo dotyczy leków obciążonych stygmatem.
Które leki niosą realne ryzyko
| Grupa leków | Ryzyko uzależnienia | Co się dzieje po odstawieniu |
|---|---|---|
| Leki przeciwpsychotyczne | brak | możliwe nudności, bezsenność, niepokój oraz nawrót objawów choroby |
| Stabilizatory nastroju | brak | wzrost ryzyka nawrotu, przy licie znaczący |
| Leki przeciwdepresyjne | brak | objawy odstawienne: zawroty głowy, wrażenia elektryczne, niepokój, zaburzenia snu |
| Pochodne benzodiazepiny | wysokie, rośnie z czasem stosowania | lęk z odbicia, bezsenność, drżenia, w ciężkich przypadkach drgawki |
| Leki nasenne nowej generacji | obecne, zwłaszcza przy dłuższym stosowaniu | bezsenność z odbicia, niepokój |
Zestawienie edukacyjne. Ocena ryzyka u konkretnej osoby należy do lekarza.
Dlaczego neuroleptyki nie uzależniają
Substancje uzależniające pobudzają układ nagrody i podnoszą stężenie dopaminy w jądrze półleżącym, co daje efekt nagrody i napędza chęć powtórzenia. Leki przeciwpsychotyczne działają odwrotnie, bo blokują przekaźnictwo dopaminowe. Nikt nie przyjmuje olanzapiny dla przyjemności i nie ma zjawiska podbijania dawki dla efektu.
Nie znaczy to, że odstawienie jest obojętne. Po nagłym przerwaniu olanzapiny mogą wystąpić nudności, wymioty, bezsenność i silny niepokój, a przy leczeniu psychozy dochodzi ryzyko nawrotu objawów. Dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo, według planu ustalonego z lekarzem.
Stabilizatory nastroju i lit
Ta grupa również nie uzależnia, ale jej odstawienie ma inne konsekwencje. Przy soli litu nagłe przerwanie leczenia wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nawrotu, czasem cięższego niż epizod wyjściowy. Z tego powodu decyzję o zakończeniu leczenia podejmuje się z wyprzedzeniem i rozkłada na tygodnie. Szczegóły opisujemy na stronie stabilizatory nastroju.
Benzodiazepiny, czyli gdzie ryzyko jest prawdziwe
Pochodne benzodiazepiny działają szybko i skutecznie zbijają lęk, dlatego łatwo po nie sięgnąć ponownie. Tolerancja rozwija się w ciągu tygodni, a po kilku miesiącach regularnego stosowania odstawienie bywa trudne i wymaga stopniowego schematu prowadzonego przez lekarza. Standardem jest stosowanie krótkotrwałe, liczone w tygodniach, a nie w miesiącach.
To właśnie ta grupa odpowiada za większość obiegowych opinii o uzależniających lekach psychiatrycznych. Przeniesienie tej obawy na leki przeciwdepresyjne czy neuroleptyki prowadzi do przerywania leczenia, które akurat uzależnienia nie powoduje.
Nie odstawiaj leku samodzielnie po przeczytaniu tego tekstu. Nawet leki bez potencjału uzależniającego odstawia się stopniowo, bo nagłe przerwanie grozi nawrotem choroby. Plan zmniejszania dawki ustala lekarz prowadzący.
Co zrobić, gdy boisz się uzależnienia
- Powiedz o tej obawie lekarzowi, zamiast po cichu zmniejszać dawkę
- Zapytaj wprost, jaki jest plan leczenia i po jakim czasie ocenia się jego skuteczność
- Zapytaj o schemat odstawiania, jeszcze zanim będzie potrzebny
- Zgłaszaj każdą przerwę w przyjmowaniu leku, bo wpływa na sposób wystawienia kolejnej recepty
- Jeśli przyjmujesz benzodiazepiny dłużej niż kilka tygodni, poruszaj ten temat aktywnie
Chcesz omówić leczenie z lekarzem
Wypełnij wywiad medyczny, a psychiatra oceni wniosek po weryfikacji historii leczenia. Konsultacja kosztuje 250 zł, kontynuacja leczenia 199 zł.
Zamów konsultacjęNajczęstsze pytania
Czy leki przeciwdepresyjne uzależniają?
Nie. Nie wywołują głodu ani przymusu przyjmowania i nie wymagają zwiększania dawki dla utrzymania efektu. Po nagłym odstawieniu mogą wystąpić objawy odstawienne, na przykład zawroty głowy i niepokój, dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo.
Czym różnią się objawy odstawienne od uzależnienia?
Objawy odstawienne to reakcja organizmu przystosowanego do substancji na jej nagłe zniknięcie. Uzależnienie obejmuje dodatkowo silną potrzebę przyjmowania, utratę kontroli nad ilością i tolerancję wymuszającą coraz większe dawki.
Czy neuroleptyk można odstawić z dnia na dzień?
Nie należy tego robić. Nagłe przerwanie grozi nawrotem objawów choroby oraz objawami odstawiennymi, takimi jak nudności, bezsenność i niepokój. Zmniejszanie dawki planuje lekarz.
Które leki psychiatryczne faktycznie uzależniają?
Przede wszystkim pochodne benzodiazepiny oraz leki nasenne nowej generacji. Ryzyko rośnie z czasem stosowania, dlatego przyjmuje się je krótko, a odstawienie po dłuższym leczeniu wymaga stopniowego schematu prowadzonego przez lekarza.
Czy lit uzależnia?
Nie. Sole litu nie wywołują uzależnienia, natomiast ich nagłe odstawienie wyraźnie zwiększa ryzyko nawrotu choroby afektywnej dwubiegunowej, dlatego zakończenie leczenia planuje się z wyprzedzeniem.
- Charakterystyki Produktów Leczniczych, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL)
- pacjent.gov.pl, e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał informacyjny, nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie lub przerwaniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny. W kryzysie psychicznym zadzwoń pod numer 116 123 lub 112.