Arypiprazol - działanie, dawki i recepta
Arypiprazol działa inaczej niż pozostałe neuroleptyki, bo częściowo pobudza receptory dopaminowe zamiast je tylko blokować. Efekt to mniejsza sedacja i mniejszy przyrost masy ciała, ale częstszy niepokój ruchowy.
Na czym polega częściowy agonizm dopaminowy
Klasyczne neuroleptyki blokują receptory dopaminowe D2. Arypiprazol zachowuje się inaczej: przyłącza się do receptora, ale pobudza go tylko częściowo. Tam, gdzie dopaminy jest za dużo, działa jak hamulec i wycisza objawy wytwórcze. Tam, gdzie jej brakuje, dostarcza resztkowej stymulacji. Ten mechanizm tłumaczy słabszą sedację i mniejszy wpływ na prolaktynę niż przy rysperydonie czy amisulprydzie.
Cena tego profilu to akatyzja, czyli wewnętrzny przymus ruchu, niemożność usiedzenia w miejscu. Pojawia się głównie w pierwszych tygodniach i przy szybkim zwiększaniu dawki. Bywa mylona z nasileniem lęku, przez co pacjent zwiększa dawkę zamiast ją zgłosić.
Postacie i moce zarejestrowane w Polsce
| Postać | Moce | Uwagi |
|---|---|---|
| Tabletki | 2,5, 5, 10, 15, 20, 30 mg | raz na dobę, niezależnie od posiłku |
| Tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej | 10, 15, 30 mg | rozpuszczają się na języku |
| Kapsułki twarde | 5, 10, 15 mg | alternatywna postać doustna |
| Roztwór doustny | 1 mg/ml | umożliwia precyzyjne dawkowanie |
| Postacie o przedłużonym uwalnianiu do wstrzykiwań | 300, 400, 720, 960 mg | podawane w placówce raz na kilka tygodni, poza trybem teleporady |
Dane z Rejestru Produktów Leczniczych. Schemat leczenia ustala lekarz.
Wskazania
- Schizofrenia u dorosłych i u młodzieży od 15. roku życia.
- Epizody maniakalne o nasileniu umiarkowanym lub ciężkim w chorobie afektywnej dwubiegunowej.
- Zapobieganie nawrotom manii u pacjentów, u których arypiprazol był skuteczny.
Objawy niepożądane
- Częste. Akatyzja, bezsenność, niepokój, bóle głowy, nudności, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, senność.
- Rzadsze. Objawy pozapiramidowe, drżenie, niewyraźne widzenie, spadki ciśnienia przy wstawaniu.
- Metaboliczne. Wpływ na masę ciała, glukozę i lipidy jest mniejszy niż przy olanzapinie i kwetiapinie, choć nie zerowy.
- Zaburzenia kontroli impulsów. Opisywano przypadki patologicznego hazardu, kompulsywnych zakupów i objadania się. Jest to działanie niepożądane, o którym trzeba wiedzieć i które zgłasza się lekarzowi.
Interakcje
Arypiprazol jest metabolizowany przez enzymy CYP2D6 i CYP3A4. Silne inhibitory tych enzymów, jak fluoksetyna, paroksetyna, ketokonazol czy klarytromycyna, podnoszą jego stężenie i wymagają zmniejszenia dawki. Induktory, jak karbamazepina i ziele dziurawca, obniżają stężenie i mogą osłabić działanie leku. Alkohol nasila senność i zaburzenia koordynacji.
Akatyzję zgłaszaj od razu. Uczucie, że nie da się usiedzieć ani ustać w miejscu, nie oznacza, że lek nie działa. To znany objaw niepożądany, na który lekarz reaguje wolniejszym zwiększaniem dawki, zmniejszeniem dawki albo lekiem osłaniającym. Samodzielne podnoszenie dawki nasili problem.
Ile kosztuje arypiprazol
Cena zależy od preparatu, mocy i tego, czy produkt jest refundowany. Sprawdzisz ją w aptece. Konsultacja psychiatryczna kosztuje 250 zł, a kontynuacja leczenia 199 zł, i jest to opłata za ocenę lekarską, nie za lek.
Jak uzyskać e-receptę na arypiprazol
- Wypełniasz wywiad: rozpoznanie, dotychczasowa dawka, tolerancja leczenia, inne leki
- Opłacasz konsultację psychiatryczną, 250 zł, kontynuacja leczenia 199 zł
- Lekarz sprawdza historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta i ocenia interakcje
- Przy pozytywnej decyzji kod e-recepty trafia na e-mail
Zamów konsultację w sprawie arypiprazolu
Wypełnij wywiad medyczny. Psychiatra oceni wniosek po sprawdzeniu historii leczenia i zdecyduje o e-recepcie.
Zamów konsultacjęNajczęstsze pytania
Czy arypiprazol jest na receptę?
Tak, wyłącznie na receptę. Doustne preparaty arypiprazolu w Rejestrze Produktów Leczniczych mają kategorię dostępności Rp.
Czym arypiprazol różni się od innych neuroleptyków?
Jest częściowym agonistą receptorów dopaminowych, czyli nie blokuje ich całkowicie, tylko pobudza w ograniczonym stopniu. Dzięki temu rzadziej powoduje sedację i wzrost prolaktyny, ale częściej wywołuje akatyzję.
Co to jest akatyzja po arypiprazolu?
To wewnętrzny niepokój ruchowy, przymus chodzenia i niemożność usiedzenia w miejscu. Pojawia się najczęściej w pierwszych tygodniach leczenia. Zgłoś ją lekarzowi, bo reaguje się na nią zmianą tempa zwiększania dawki lub dawki docelowej.
Czy arypiprazol powoduje tycie?
W mniejszym stopniu niż olanzapina i kwetiapina, ale wpływ na masę ciała i parametry metaboliczne nie jest zerowy. Wagę i badania kontroluje się także przy tym leku.
Czy arypiprazol można łączyć z lekami przeciwdepresyjnymi?
Bywa tak stosowany, ale niektóre leki przeciwdepresyjne, jak fluoksetyna i paroksetyna, hamują jego metabolizm i podnoszą stężenie we krwi. Dlatego łączenie wymaga decyzji lekarza i czasem zmniejszenia dawki.
- Charakterystyki Produktów Leczniczych, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL)
- pacjent.gov.pl, e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał informacyjny, nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie lub przerwaniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny. W kryzysie psychicznym zadzwoń pod numer 116 123 lub 112.