Escitalopram - kiedy zaczyna działać i co dzieje się wcześniej

Postacie escitalopramu w polskim rejestrze

Substancja czynna występuje w rejestrze jako Escitalopramum. Najpowszechniejsza postać to tabletki powlekane w mocach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg, sprzedawane pod nazwami Elicea, Mozarin, Depralin, Lexapro, Escipram, Pralex, Aciprex, Escitil, Nexpram, Pramatis, Symescital, Betesda, Esscitaxin i Oroes. Do tego dochodzą preparaty opisane nazwą substancji z nazwą wytwórcy, na przykład Escitalopram LEK-AM, Escitalopram Grindeks, Escitalopram Aurovitas czy Escitalopram Bluefish. Nie każda marka ma wszystkie cztery moce, dlatego zmiana dawki bywa jednocześnie zmianą nazwy na pudełku.

Dla pacjentów, którzy mają problem z połykaniem tabletek, w rejestrze są tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej: Elicea Q-Tab, Depralin ODT, Mozarin Swift oraz ApoEscitaxin ORO. Istnieje też postać płynna, krople doustne Betesda o stężeniu 20 mg/ml. Wszystkie pozycje mają kategorię wydawania Rp.

Escitalopram bywa mylony z citalopramem, bo jest jego aktywnym enancjomerem, czyli jedną z dwóch odbitych form tej samej cząsteczki. Nazwy różnią się jedną literą, a moce nie przeliczają się jeden do jednego. Przyjmowanie obu preparatów równolegle, na przykład po zmianie leku bez wyrzucenia starego opakowania, oznacza podwojenie leczenia tą samą substancją.

Ile czasu do pierwszej poprawy, zależnie od rozpoznania

Punkt 4.2 charakterystyki rozdziela liczby według wskazań, a to rozróżnienie ginie w najczęściej powtarzanej wersji. W epizodach dużej depresji działanie przeciwdepresyjne uzyskuje się zazwyczaj w ciągu 2-4 tygodni przy zwykłej dawce 10 mg raz na dobę. Zdanie o maksymalnej skuteczności po około 3 miesiącach dotyczy innego rozpoznania: zaburzenia lękowego z napadami lęku, gdzie leczenie zaczyna się od 5 mg w pierwszym tygodniu, potem rośnie do 10 mg, a cała terapia trwa kilka miesięcy. W fobii społecznej objawy ustępują zwykle po 2-4 tygodniach, a dokument zaleca 12 tygodni leczenia dla trwałej odpowiedzi.

Po ustąpieniu objawów depresji charakterystyka zaleca stosowanie leku przez co najmniej 6 miesięcy, żeby utrwalić uzyskaną reakcję. Ta faza jest najczęściej pomijana. Pacjent czuje się dobrze, uznaje sprawę za zamkniętą i odstawia lek w miesiącu drugim, po czym wraca do punktu wyjścia i wyciąga wniosek, że leczenie nie działa.

Gdy po czterech tygodniach nie ma żadnej zmiany, lekarz sprawdza kilka rzeczy przed uznaniem leku za nieskuteczny: czy pacjent przyjmował go regularnie, czy dawka odpowiada rozpoznaniu, czy w tle nie działa choroba somatyczna albo alkohol. Dokument zaznacza też, że nie wykazano bezpieczeństwa dawek dobowych większych niż 20 mg, więc pole manewru w górę jest ograniczone. Zmiana leku po dwóch tygodniach zwykle jest przedwczesna i kończy się serią krótkich, nieocenionych do końca prób.

Co dzieje się w pierwszych dniach

Początek leczenia bywa nieprzyjemny, bo działania niepożądane wyprzedzają korzyść. Pojawiają się nudności, ból głowy, potliwość, senność lub przeciwnie, trudność z zaśnięciem, a także zaburzenia funkcji seksualnych. Charakterystyka odnotowuje, że działania niepożądane występują najczęściej w pierwszym lub drugim tygodniu leczenia i później słabną.

Osobno wygląda przejściowe nasilenie lęku i niepokoju na starcie. Dokument opisuje też akatyzję, czyli nieprzyjemny stan pobudzenia ruchowego z niemożnością pozostania w bezruchu, najbardziej prawdopodobną w pierwszych tygodniach; przy jej wystąpieniu zwiększanie dawki może zaszkodzić. Lekarz zwykle o tym uprzedza i planuje kontakt kontrolny właśnie w tym okresie, bo to moment, w którym najłatwiej porzucić terapię.

Ostrzeżenie z punktu 4.4 charakterystyki

W pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój oraz myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić. Charakterystyka powołuje się na metaanalizę badań kontrolowanych placebo, która wykazała zwiększone w porównaniu z placebo ryzyko zachowań samobójczych u pacjentów poniżej 25. roku życia, i nakazuje ścisłą obserwację zwłaszcza na początku terapii oraz po zmianie dawki. Dotyczy to również sytuacji, w której dawkę się obniża, więc uwagi wymaga każda jej modyfikacja. Dokument wymaga poinformowania nie tylko pacjenta, ale też jego opiekunów i bliskich, o czym w praktyce pamięta się rzadko.

Przy narastającym pobudzeniu, bezsenności albo myślach o samobójstwie kontakt z lekarzem powinien nastąpić natychmiast. Całodobowe i bezpłatne wsparcie: 800 70 2222 (Centrum Wsparcia) oraz 116 123 (kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych); dla dzieci i młodzieży 116 111. Numer 112 obowiązuje w stanie nagłego zagrożenia życia.

Dlaczego dawki nie zmienia się samodzielnie

Każda zmiana dawki uruchamia od nowa okres, w którym efekt jeszcze się buduje, a ryzyko z punktu 4.4 rośnie. Samodzielne podniesienie dawki po dwóch tygodniach zaciera obraz i uniemożliwia ocenę, czy lek działał. Escitalopram ma też odrębne zalecenia dla osób starszych i dla pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, gdzie dawka początkowa jest mniejsza w pierwszych dwóch tygodniach, co lekarz uwzględnia przy doborze.

Charakterystyka wymienia wśród interakcji inne substancje nasilające przekaźnictwo serotoninowe oraz preparaty roślinne z dziurawcem, które pacjenci kupują bez recepty i rzadko zgłaszają jako lek. Osobną kwestią są leki wpływające na przewodzenie w sercu oraz leki z grupy SSRI jako czynnik zmian stężenia glukozy u osób z cukrzycą. Lista przyjmowanych preparatów, także tych z półki bez recepty, jest częścią wywiadu, nie formalnością.

Jak wygląda odstawianie

Charakterystyka nakazuje unikać nagłego odstawienia i zmniejszać dawkę stopniowo przez okres co najmniej 1-2 tygodni. Jeżeli pojawią się objawy nietolerowane przez pacjenta, dokument przewiduje powrót do poprzednio przepisanej dawki i wolniejsze tempo dalszego obniżania. Przy dłuższym leczeniu schodzenie z dawki rozkłada się na więcej tygodni.

Objawy odstawienne przypominają nawrót choroby, więc bez rozmowy z lekarzem łatwo wyciągnąć błędny wniosek. Zawroty głowy, mrowienia, niepokój i bezsenność zaczynające się w kilka dni po obniżeniu dawki wskazują raczej na reakcję odstawienną niż na powrót depresji; charakterystyka podaje, że takie objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu dwóch tygodni, choć u części osób trwają dłużej. Sam moment odstawienia dobrze zaplanować na spokojniejszy okres, nie na tygodnie z dużym obciążeniem.

Zdalna kontynuacja: co decyduje o jej sensie

Kandydatem do rozmowy zdalnej jest pacjent leczony od kilku miesięcy, ze stabilnym stanem i bez nowych dolegliwości. Escitalopramu nie ma w wykazie substancji psychotropowych, więc nie dotyczą go dodatkowe obowiązki przewidziane dla grup od I-N do IV-P, w tym zasada badania nie starszego niż 3 miesiące przy recepcie wystawianej bez badania pacjenta. Zostaje reguła ogólna: lekarz orzeka po zbadaniu, a badanie może mieć formę teleporady.

Materiał, który przesądza o wartości takiej rozmowy, to historia dawek, nie opis samopoczucia. Warto mieć zapisane: jaka dawka i od kiedy, czy była podnoszona i w jakim tempie, co się wtedy zmieniło, oraz pełny spis pozostałych preparatów wraz z suplementami i wyciągami roślinnymi. Internetowe Konto Pacjenta pokazuje historię wystawionych i wykupionych recept, więc daty da się sprawdzić bez telefonowania do poprzedniego gabinetu.

Cena konsultacji psychiatrycznej to 250 zł, a kontynuacja leczenia kosztuje 199 zł. Przedmiotem zakupu jest ocena lekarska, nie wystawienie dokumentu: lekarz może uznać leczenie za niezasadne albo poprosić o dokumentację. Jeśli lekarz odmówi z przyczyn medycznych lub prawnych, zwracamy opłatę w całości. Jeśli poprosi Cię o dokumentację, masz na nią co najmniej 7 dni i przypomnimy Ci o terminie; jeśli konsultacji nie uda się dokończyć, również zwracamy całość.

Najczęstsze pytania